हिरवाईचा हा सांगाती – फक्त आजच्या दिवसापुरता नको…
आज सकाळी खिडकीतून बाहेर पाहताना बागेतल्या त्या जुन्या लिंबाच्या झाडावर एक चिमणी चिवचिवत होती. क्षणभर वाटलं, ती कदाचित आजच्या दिवसाची आठवण करून देत असावी. आज २१ मार्च… ‘जागतिक वन दिन’. पण खरं सांगू? कॅलेंडरवरचा हा एक दिवस साजरा करून आपण खरंच निसर्गाचं देणं फेडू शकतो का? हा प्रश्न आज मनात उगाचच फेर धरतोय.
जंगलात गेल्यावर जो एक अनामिक गारवा जाणवतो, तो कोणत्याही एसीमध्ये गवसत नाही. पालापाचोळ्याचा तो विशिष्ट वास, पानांची होणारी सळसळ आणि झाडांच्या शेंड्यातून झिरपणारी कोवळी उन्हं… हे सगळं अनुभवलं की जाणवतं, आपण या निसर्गाचाच एक छोटासा अंश आहोत. पण दुर्दैवाने, शहरांच्या सिमेंटच्या जंगलात हरवताना आपण आपलं हे मूळ घरच विसरून गेलो आहोत. आपण प्रगतीची स्वप्नं बघतोय, पण ज्या जमिनीवर आपण उभे आहोत, तीच जमीन धरून ठेवणारी झाडांची मुळं आपण तोडून टाकतोय.
आज जंगलं ही केवळ लाकूडफाटा देणारी साधनं उरली नाहीत, तर ती आपल्या अस्तित्वाचा शेवटचा आधार आहेत. जेव्हा एखादं जंगल जळतं किंवा तोडलं जातं, तेव्हा फक्त झाडं मरत नाहीत, तर हजारो पक्ष्यांची घरटी, असंख्य जीवांचा निवारा आणि आपल्या पुढच्या पिढीचा ऑक्सिजनही जळून खाक होतो. ग्लोबल वॉर्मिंगच्या झळा जेव्हा आपल्याला सोसाव्या लागतात, तेव्हा निसर्ग आपल्याला फक्त जाणीव करून देत असतो की, “सावध व्हा, अजूनही वेळ गेलेली नाही!”
मला वाटतं, वन दिन साजरा करणं म्हणजे फक्त स्टेटस ठेवणं किंवा फोटो काढणं नव्हे. तर, निसर्गाशी पुन्हा एकदा नातं जोडणं होय. आपण आपल्या आयुष्यात किती झाडं लावली? आणि त्याहीपेक्षा महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे, लावलेली झाडं आपण खरंच मनापासून जगवली का? एका झाडाचं मोठेपण हे त्यानं दिलेल्या सावलीत असतं, आणि आपलं मोठेपण ते झाड लावण्याच्या कृतज्ञतेत असायला हवं.
चला, आज या वन दिनी आपण स्वतःशीच एक प्रामाणिक संवाद साधूया. निसर्ग आपल्याला भरभरून देतोय, अगदी निरपेक्षपणे! मग आपण किमान त्याचं रक्षण करण्याची जबाबदारी तरी घेऊ शकतोच ना? येणाऱ्या पिढीला वारसाहक्काने सोन्या-नाण्यापेक्षाही जास्त गरज आहे ती शुद्ध हवेची आणि हिरव्यागार मातीची.
जर निसर्ग राहिला, तरच आपण आहोत. त्यामुळे या हिरव्या सांगात्याला जपूया, वाढवूया आणि सर्वात महत्त्वाचं म्हणजे त्याच्यावर प्रेम करूया. कारण जंगलं वाढली, तरच आपलं जगणं खऱ्या अर्थाने बहरणार आहे…
चैत्राची ती रसरशीत पालवी – वसुंधरेच्या पुनर्जन्माचा एक ‘हिरवा’ सोहळा
नमस्कार रसिकहो,
फाल्गुनाचा तो शुष्क वारा आता हळूहळू निरोप घेतोय आणि आसमंतात एक अनामिक चैतन्य रूंजी घालतंय. रानातली जुनी, थकलेली पानं गळून पडली आहेत आणि त्यांच्या जागी उमलली आहे ती कोवळी, तांबूस रंगाची ‘चैत्र पालवी’. निसर्गाच्या कॅनव्हासवर उमटलेला हा रंग जितका विलोभनीय आहे, तितकाच तो आपल्याला जगण्याचं एक अथांग तत्त्वज्ञान सांगून जातो. आज आपल्या या ‘पर्यावरण’ विभागाच्या निमित्ताने, निसर्गाच्या या विलक्षण स्थित्यंतरावर थोडं मनातलं बोलावसं वाटतंय.
खरेतर, चैत्र महिना हा केवळ कॅलेंडरमधला एखादा महिना नसून तो वसुंधरेच्या नूतनीकरणाचा उत्सव आहे. बाहेर उन्हाच्या झळा वाढू लागल्या आहेत, जमिनीला कोरड्या भेगा पडू लागल्या आहेत, पण तरीही आंबा, फणस आणि कडुनिंबाच्या झाडांवर ही नवी पालवी इतकी रसरशीत कशी फुटते? हा निसर्गाचा चमत्कार आपल्याला शिकवतो की, जेव्हा बाहेरची परिस्थिती आव्हानात्मक असते, तेव्हाच आतून बहरण्याची खरी ताकद एकवटायची असते. पाण्याचा अंश जमिनीच्या गर्भात खोलवर गेलेला असतानाही, ही झाडं आपल्या अस्तित्वाचा हा ‘हिरवा’ पुरावा जगासमोर अभिमानाने मांडतात. हे पाहून प्रत्येक पर्यावरणप्रेमीचं मन सुखावून जातं की, निसर्ग आजही हार मानायला तयार नाही.
आज आपण ‘ग्लोबल वॉर्मिंग’च्या गप्पा मारतो, प्रदूषणाची आकडेवारी मोजतो, पण निसर्ग मात्र शब्दांपेक्षा कृतीवर जास्त विश्वास ठेवतो. चैत्रातील हा बदल आपल्याला एका अत्यंत महत्त्वाच्या गोष्टीची जाणीव करून देतो – ती म्हणजे ‘निसर्गाशी असलेलं आपलं आदिम नातं’. जसा निसर्ग जुनं आणि अनावश्यक झाडून टाकतो आणि नव्या सृजनाला वाट करून देतो, तसंच आपल्यालाही आपल्या जीवनशैलीतील पर्यावरणास घातक असलेल्या सवयी झटकून देण्याची वेळ आली आहे. ही पालवी जणू सांगतेय की, बदलाची सुरुवात स्वतःपासून आणि स्वतःच्या मुळांपासूनच व्हायला हवी.
निसर्गाच्या या चक्रात प्रत्येक गोष्टीला एक अर्थ आहे. कडुनिंबाचा तो कडू पण गुणकारी पाला, आम्रवृक्षाचा तो दरवळणारा मोहोर आणि कोकिळेची ती आर्त साद… हे सारं काही निसर्गाचा समतोल राखण्यासाठी विणलेलं एक रेशमी जाळं आहे. आपण जेव्हा पर्यावरणाचा विचार करतो, तेव्हा तो केवळ ‘झाडं लावणं’ इथपर्यंत मर्यादित नसावा; तो या संपूर्ण परिसंस्थेचा आदर करण्याचा विषय आहे. आपण या मातीचे मालक नाही, तर केवळ विश्वस्त आहोत, ही जाणीव ज्या दिवशी आपल्यात रुजेल, त्या दिवशी निसर्गाचं रक्षण करण्यासाठी वेगळ्या जागतिक परिषदांची गरज भासणार नाही.
आज सिमेंटच्या जंगलात राहताना आपण फांदीवर उमलणारं ते पहिलं पान पाहायला विसरलो आहोत का? एसीच्या गारव्यात राहताना मातीचा तो नैसर्गिक सुगंध आपल्याला ओळखू येतो का? हा प्रश्न आपण स्वतःलाच विचारण्याची गरज आहे. निसर्ग बदलतोय, तो नव्या रूपाने नटतोय… आपणही आपल्या विचारांना ही ‘चैत्राची पालवी’ फुटू देऊया का?
या चैत्र पाडव्याच्या मुहूर्तावर घराबाहेर फक्त गुढी न उभारता, आपल्या मनात निसर्ग संवर्धनाची एक ‘अविनाशी हिरवी गुढी’ उभी करूया. आपल्या अंगणातल्या एका छोट्या रोपट्याची मनापासून जबाबदारी घेणं, पाण्याचा प्रत्येक थेंब अमृतासारखा जपून वापरणं किंवा प्लास्टिकचा हव्यास कायमचा सोडून देणं – हीच निसर्गाची खरी पाठराखण ठरेल. कारण लक्षात ठेवा, ही चैत्राची पालवी जोपर्यंत झाडांवर टिकून आहे, तोपर्यंतच आपल्या श्वासांचा हा सोहळा सुरू राहणार आहे.
चला तर मग, या चैत्राच्या साक्षीने निसर्गाशी पुन्हा एकदा गहिरी मैत्री करूया…
मित्रांनो, निसर्गातील हा बदल पाहताना तुमच्या मनात कोणते विचार येतात? या उन्हाळ्यात निसर्गासाठी काहीतरी विशेष आणि शाश्वत करण्याचा तुमचा मानस आहे का? तुमच्या भावना कमेंट्समध्ये नक्की शेअर करा…
–
—
